Φάντο στη Λισαβόνα για πρώτη φορά

Τι είναι το φάντο

Η UNESCO περιγράφει το φάντο ως ένα είδος μουσικής και ποίησης που καλλιεργούν πολλές κοινότητες στη Λισαβόνα. Συνήθως ερμηνεύει ένας σολίστ τραγουδιστής, άνδρας ή γυναίκα, παραδοσιακά συνοδευόμενος από πορτογαλική κιθάρα και μια ακουστική κιθάρα με μεταλλικές χορδές. Το αποτέλεσμα δεν θυμίζει σε τίποτα ποπ συναυλία. Είναι πιο αργό, πιο προσωπικό και πιο θεατρικό, χτισμένο γύρω από τη φωνή και τις λέξεις. Περιμένετε μελαγχολία, αλλά η ίδια η ιστοσελίδα της παράστασης αναφέρει επίσης περηφάνια και ελπίδα στο μείγμα, οπότε η διάθεση είναι πλουσιότερη από ό,τι υποδηλώνει η λέξη θλιβερό. Η UNESCO προσθέτει ότι οι επαγγελματίες το τραγουδούν σε σκηνές συναυλιών και σε μικρά σπίτια του φάντο, ενώ οι ερασιτέχνες το τραγουδούν σε πολιτιστικούς συλλόγους γειτονιάς, γι' αυτό και νιώθει κανείς ταυτόχρονα την επιμέλεια και τον τοπικό χαρακτήρα του.

Η λέξη και η διάθεση

Οι μελετητές συνδέουν τη λέξη fado με το λατινικό fatum, που σημαίνει μοίρα, και πολλά τραγούδια παίζουν πάνω στην έλξη ανάμεσα στο πεπρωμένο και την ατυχία. Η διάθεση συνοψίζεται συχνά με τη λέξη saudade, μια πορτογαλική λέξη για τη λαχτάρα για κάτι απόν, είτε πρόκειται για ένα πρόσωπο, έναν τόπο ή μια εποχή. Η συγγραφέας της Lonely Planet για τη Λισαβόνα περιγράφει τους ακροατές να κρέμονται από κάθε συγχορδία και να νιώθουν λαχτάρα και απώλεια ακόμη κι αν δεν καταλαβαίνουν τους στίχους. Λίγες λέξεις εμφανίζονται ξανά και ξανά σε μια αίθουσα fado.

• Φαντίστα: ένας τραγουδιστής του φάντο
• Σαουδάδε: λαχτάρα για κάτι απόν
• Πορτογαλική κιθάρα: η δωδεκάχορδη πορτογαλική κιθάρα
• Viola: η ακουστική κιθάρα με μεταλλικές χορδές
• Casa de fado: ένα αδειοδοτημένο εστιατόριο που συνδυάζει δείπνο και φάντο

Γεννημένο στους δρόμους της Λισαβόνας

Το φάντο μπορεί να ανιχνευθεί στη Λισαβόνα της δεκαετίας του 1820, αν και πιθανότατα έχει παλαιότερες ρίζες, και ιστορικοί όπως ο Rui Vieira Nery προειδοποιούν ότι τα πρώιμα στοιχεία είναι σε μεγάλο βαθμό προφορικά. Το Lonely Planet τοποθετεί τη γέννησή του στις συνοικίες ταβερνών της Mouraria, ανάμεσα σε ναυτικούς, αγρότες και άλλους εργαζόμενους που τραγουδούσαν αυτοσχέδια τραγούδια. Η UNESCO το χαρακτηρίζει πορτογαλική πολυπολιτισμική σύνθεση αφροβραζιλιάνικων χορών με τραγούδι, τοπικού τραγουδιού και χορού, μουσικής της υπαίθρου που μεταφέρθηκε στη Λισαβόνα από ανθρώπους που μετοικούσαν από τις επαρχίες, και των τραγουδιστικών στυλ της πόλης στις αρχές του 1800. Ο ξεχωριστός ιστορικός οδηγός παρακάτω ακολουθεί την ιστορία στον εικοστό αιώνα και δείχνει πώς ένα τραγούδι του δρόμου έγινε εθνικό σύμβολο μέσα σε λίγες μόνο γενιές.

Διαβάστε στη συνέχεια: Πού ξεκίνησε το φάδο: Μουραρία και Αλφάμα

Οι φωνές και οι κιθάρες

Ο χαρακτηριστικός ήχος είναι η πορτογαλική κιθάρα, την οποία η UNESCO περιγράφει ως ένα δωδεκάχορδο, αχλαδόσχημο όργανο που απαντάται μόνο στην Πορτογαλία. Δίπλα της, μια ακουστική κιθάρα με μεταλλικές χορδές, γνωστή ως viola, συμμετέχει στη συνοδεία. Τις τελευταίες δεκαετίες προστέθηκαν σχήματα με δύο πορτογαλικές κιθάρες, μια κιθάρα και ένα μπάσο. Ο τραγουδιστής, που ονομάζεται fadista, βρίσκεται στο κέντρο όλων αυτών και διαμορφώνει κάθε φράση. Παρατηρήστε τους κιθαρίστες όσο και τον τραγουδιστή: σε ένα καλό φάντο, τα όργανα απαντούν στη φωνή όσο και τη στηρίζουν.

Διαβάστε στη συνέχεια: Η πορτογαλική κιθάρα, εξηγημένη

Πώς να ακούσετε

Το φάντο δεν είναι μουσική υποβάθρου. Το Lonely Planet συμβουλεύει το κοινό να παραμένει σιωπηλό κατά τη διάρκεια της μουσικής: μόλις χαμηλώσουν τα φώτα και αρχίσουν οι κιθάρες, η σιωπή είναι αναμενόμενη, και σε έναν χώρο δείπνου το σέρβις σταματά για τα τραγούδια. Μη μιλάτε, μη χρησιμοποιείτε φλας και κρατήστε το τηλέφωνό σας μακριά. Το χειροκρότημα έρχεται στο τέλος ενός τραγουδιού. Σε ορισμένες παραστάσεις οι καλεσμένοι συμμετέχουν σε μέρη ενός τραγουδιού, και οι ερμηνευτές το καθιστούν σαφές. Αντιμετωπίστε τη σιωπή ως μέρος της μουσικής: είναι ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχει το κοινό. Αν φτάσετε με περιέργεια παρά ως ειδήμονες, αυτή είναι ακριβώς η σωστή διάθεση.

Χρειάζεστε πορτογαλικά;

Όχι. Πολλοί στην αίθουσα δεν θα παρακολουθήσουν κάθε λέξη, και η αρχική σελίδα του Museu do Fado φέρει μια φράση που αποδίδεται στην Amália Rodrigues, σύμφωνα με την οποία το φάντο πρέπει να το νιώθεις παρά να το κατανοείς ή να το εξηγείς. Μια σύντομη παράσταση με εικόνες της πόλης στην οθόνη, όπως στο Chiado, δίνει στον πρωτάρη ακροατή έναν μίτο να ακολουθήσει. Αν θέλετε τους στίχους εκ των υστέρων, αναζητήστε μια μετάφραση ενός τραγουδιού που σας άρεσε. Πολλοί ακροατές διαπιστώνουν ότι η ανάγνωση των λέξεων αργότερα αλλάζει τον τρόπο που ακούγεται ένα τραγούδι τη δεύτερη φορά, κάτι που αποτελεί καλό λόγο να κρατήσετε σημείωση για ό,τι ακούσατε.

Φάντο της Λισαβόνας και φάντο της Κοΐμπρα

Το φάντο που θα ακούσετε στη Λισαβόνα έχει έναν ξάδελφο στην Κοΐμπρα. Η Wikipedia περιγράφει το φάντο της Κοΐμπρα ως συνδεδεμένο με το πανεπιστήμιο και τη μεσαιωνική παράδοση των τροβαδούρων. Τραγουδιέται μόνο από άνδρες, που φορούν ακαδημαϊκή ενδυμασία, συχνά τη νύχτα σε πλατείες και παλιά κτίρια, και η κιθάρα του διαφέρει σε κούρδισμα και κατασκευή από εκείνη της Λισαβόνας. Τα δύο στυλ μοιράζονται ένα όνομα και μια οικογένεια οργάνων, αλλά όχι μια ατμόσφαιρα. Για την πρώτη σας νύχτα στην πρωτεύουσα, θα ακούσετε το είδος της Λισαβόνας, και μια σύντομη παράσταση στη Λισαβόνα είναι ένα λογικό μέρος για να το γνωρίσετε.

Ταυτότητα, λογοκρισία και σήμερα

Η UNESCO παρατηρεί ότι η διάδοση του φάντο μέσω της μετανάστευσης και της παγκόσμιας μουσικής σκηνής έχει ενισχύσει την εικόνα του ως συμβόλου της πορτογαλικής ταυτότητας. Ο συγγραφέας του Lonely Planet θυμάται ότι η λογοκρισία μετά το πραξικόπημα του 1926 αφαίρεσε από το φάντο τον αυτοσχεδιαστικό του χαρακτήρα, και ότι η Fátima, το ποδόσφαιρο και το φάντο ήταν οι εγκεκριμένες από το κράτος πηγές πολιτισμού. Το φάντο δεν έφυγε ποτέ από τη μόδα και αναβίωσε τη δεκαετία του 1990 από μια νέα γενιά. Η Mísia, η Ana Moura και η Mariza το ταξίδεψαν στο εξωτερικό, και ο Carlos do Carmo έλαβε βραβείο Latin Grammy για τη συνολική του προσφορά το 2014.

Ποιον να ακούσετε πρώτα

Ξεκινήστε με την Amália Rodrigues, την τραγουδίστρια που αποκαλείται βασίλισσα του fado, η οποία έκανε περισσότερα από οποιονδήποτε άλλο για να το ταξιδέψει στο εξωτερικό. Το Lonely Planet προτείνει τα τραγούδια της ως σημείο εκκίνησης. Ανάμεσα στους μεταγενέστερους τραγουδιστές, η Wikipedia αναφέρει τους Alfredo Marceneiro, Carlos do Carmo, Ana Moura, António Zambujo, Camané και Mariza, ενώ το Lonely Planet προσθέτει και την Carminho. Για παλαιότερες ηχογραφήσεις, το Museu do Fado διατηρεί ένα διαδικτυακό αρχείο με χιλιάδες ηχογραφήσεις από τις αρχές του 1900, το οποίο μπορείτε να περιηγηθείτε ανά τραγουδιστή ή ανά τραγούδι.

Διαβάστε στη συνέχεια: Amália Rodrigues: η βασίλισσα του φάντο

Για ποιον δεν είναι

Όποιος αναζητά πίστα χορού, τραγούδι όλοι μαζί ή ένα ζωηρό βράδυ με tapas θα βρει το fado υπερβολικά ακίνητο. Η φόρμα απαιτεί προσοχή και μια ορισμένη προθυμία να καθίσεις με τη θλίψη, γι' αυτό είναι κακή επιλογή για μια θορυβώδη παρέα ή για ένα νήπιο που δεν μπορεί να μείνει ήσυχο. Το fado επίσης δεν είναι flamenco: δεν υπάρχει χορός, και η κιθάρα οδηγεί αντί για τα πόδια. Όσοι αγαπούν το έντονο, συναισθηματικό τραγούδι θα βρουν τη φόρμα ανταμειπτική, και μια σύντομη παράσταση κάνει την πρώτη ακρόαση χαμηλού ρίσκου.

Η πρώτη σας νύχτα στο Chiado

Μια σύντομη θεατρική παράσταση με καθίσματα είναι ένας απαλός τρόπος εισόδου. Το Fado in Chiado διαρκεί περίπου 50 λεπτά, με τραγουδιστές, πορτογαλική κιθάρα και ακουστική κιθάρα, και εικόνες από τα αξιοθέατα της Λισαβόνας κατά τη διάρκεια των τραγουδιών. Μπορείτε να κλείσετε ημερομηνία και επιλογή θέσης μέσω του GetYourGuide και να ακυρώσετε δωρεάν έως 24 ώρες πριν. Στη συνέχεια, οι πλατείες, τα καφέ και τα θέατρα του Chiado είναι στα πόδια σας, έτσι τα πενήντα λεπτά χωρούν σε μια ευρύτερη βραδιά χωρίς να την καταλαμβάνουν ολόκληρη. Επιλέξτε ημερομηνία από το ημερολόγιο και κρατήστε την επιβεβαίωση για την ώρα έναρξης.

Διαβάστε στη συνέχεια: Fado in Chiado: τι να κλείσετε