Amália Rodrigues: fado'nun kraliçesi

Kim olduğu

Amália da Piedade Rodrigues, 1920'de Lizbon'da doğan ve 1999'da yine orada vefat eden Portekizli bir fado şarkıcısıydı. Wikipedia'nın belirttiğine göre nüfus kayıtlarında doğum günü 23 Temmuz olarak geçse de kendisi 1 Temmuz olduğunu savunuyordu. Rainha do Fado, yani fado'nun kraliçesi lakabıyla anılır ve bu türün dünya çapında yaygınlaşmasında öncü bir rol oynamıştır. Kariyeri boyunca uluslararası turneler yapmış ve hâlâ en çok plak satan Portekizli sanatçıdır. İlk kez dinleyecek biri onun adına afişlerde, müzelerde ve sohbetlerde rastlayacaktır; bu yüzden gece başlamadan önce kim olduğunu bilmek faydalı olur.

Kariyeri nasıl başladı

1935 civarında şarkı söylemeye başladı ve 1939'da bir fado mekânında ilk profesyonel sahne deneyimini yaşadı; ayrıca sahne revülerinde konuk sanatçı olarak da yer aldı. O sıralarda, yeteneğini fark eden ve onun için birçok melodi yazan klasik eğitimli besteci Frederico Valério ile tanıştı. 1940'ların başında Portekiz'de ünlü bir şarkıcıydı. 1946'da oyunculuğa başladı ve Wikipedia'nın en bilinen filmi olarak nitelendirdiği 1947 yapımı Fado'da rol aldı.

Şairler ve yeni şarkılar

1950'lerin başında şair David Mourão-Ferreira'nın dahil olması, kariyerinde yeni bir dönemi başlattı; önde gelen şairler özellikle onun için yazmaya başladı. Lonely Planet'in eklediğine göre, tarzları harmanlamaktan çekinmiyor, seçkin şiirleri besteliyor ve türün dışından enstrümanlarla denemeler yapıyordu; bu da fado püristlerinin tepkisini çekti. Bu yıllardaki kayıtları, başkalarının katı biçimde koruduğu bir formda özgürlükler almaya gönüllü bir sesi gözler önüne seriyor.

Fado'yu yurt dışına taşımak

Rodrigues ilk kez 1943'te yurt dışına çıktı. İspanya ve Brezilya'da, bir süre yaşadığı Paris'te popülerlik kazandı. 1950'de Marshall Planı uluslararası yardım gösterilerinde sahne alırken, Coimbra adlı şarkıyı özgün başlığıyla uluslararası izleyicilere April in Portugal olarak tanıttı. Lonely Planet'in yazdığına göre, 1950'lerden ölümüne kadar uluslararası alanda en ünlü Portekizli fadistaydı.

İlk yılları

Vikipedi, Rodrigues'in Lizbon'un bir bölgesi olan Pena'da doğduğunu, babasının Portekiz'in orta kesimindeki Castelo Branco bölgesinden, annesinin ise aynı bölgedeki Fundão bölgesinden geldiğini kaydeder. Yoksulluk içinde büyüdü. Şarkı söylemeye 1935 civarında başladı ve birkaç yıl sonra bir fado mekânında çalışıyordu. Bu mütevazı başlangıç ile sonraki uluslararası şöhreti arasındaki karşıtlık, her Portekizli dinleyicinin bildiği hikâyenin bir parçasıdır.

Başlanacak şarkılar

Wikipedia, Valério'nun onun için bestelediği birkaç melodiyi listeler: Fado do Ciúme, Ai Mouraria, Que Deus Me Perdoe ve Não Sei Porque Te Foste Embora. Lonely Planet, yeni başlayanlar için çıkış noktası olarak Amália'nın herhangi bir fadosunu önerir. Bunlardan bir veya ikisiyle başlayın, sözlerinin çevirisini okuyun ve sonra tekrar çalın. Gitaristlerin ne yaptığını ve onun bir cümleyi nasıl şekillendirdiğini duyacaksınız; bu da sizi canlı bir gösteriye hazırlar. Bunu keyifle yapacağınız bir ödev olarak görün: birkaç şarkı yeterli ve hiçbiri zorunlu değil.

Daha fazlasını nerede dinleyebilirsiniz

Alfama'daki Museu do Fado, 1900'lerin başından binlerce kaydın çevrimiçi arşivini barındırıyor; şarkıcıya ya da şarkıya göre arama yapabilirsiniz ve ana sayfasında Amália'ya atfedilen, fado'nun hissedilen bir şey olduğuna dair bir satır yer alıyor. İlk canlı gösteriniz için Chiado tiyatrosundaki performans, onun yurt dışına taşıdığı geleneği dinlemenin kısa bir yolu.

Sonraki: İlk kez gelenler için Lizbon'da Fado