Gitarra portugalska — wyjaśnienie

Co to jest

UNESCO określa gitarę portugalską jako cytrynę w kształcie gruszki, naciągniętą dwunastoma strunami, występującą wyłącznie w Portugalii i obdarzoną bogatym repertuarem solowym. Wikipedia dodaje, że struny ułożone są w sześć par, a niewiele instrumentów wciąż używa jej kluczyków zegarowych. Wypatruj ich na główce instrumentu. Instrument ten jest ikonicznie związany z fado i usłyszysz go niemal na każdym koncercie tego gatunku na żywo, od małej sali po wielką filharmonię. Świadomość, czym jest, zanim zgasną światła, sprawia, że pierwsze dźwięki łatwiej umiejscowić, a różnica między tym instrumentem a towarzyszącą mu gitarą akustyczną staje się wyraźniejsza.

Skąd pochodzi

Według Wikipedii gitara wywodzi się od średniowiecznej cytoli, używanej w Portugalii od XIII wieku, a cytry grywano w teatrach i tawernach w XVII i XVIII wieku. Angielska cytra znana jako English guitar przybyła około 1750 roku i ukształtowała system strojenia oraz rozmiar późniejszego instrumentu. Około lat 50. XIX wieku gitara portugalska wyłoniła się jako samodzielny instrument i stała się modna dzięki związkowi z lizbońską pieśnią — fado.

Anioł z cytryną

Wikipedia wskazuje na dużą rzeźbę z około 1680 roku w klasztorze Alcobaça — anioła grającego na cytrze — która szczegółowo przedstawia bezpośredniego przodka gitary portugalskiej. Odnotowuje również, że w 1582 roku brat Phillipe de Caverell opisał miłość Portugalczyków do cytry i innych instrumentów, a katalog Królewskiej Biblioteki Muzycznej króla Jana IV, opublikowany w 1649 roku, zawierał muzykę cytrą tak złożoną, że świadczy o wybitnie wprawnych wykonawcach. Instrument ma długą genealogię kryjącą się za jego fado­wą reputacją.

Dwa modele: lizboński i z Coimbry

Istnieją dwa odrębne modele gitary portugalskiej — Lisboa i Coimbra — różniące się długością menzury, wymiarami pudła i drobniejszymi szczegółami konstrukcji. Wikipedia opisuje model Coimbra jako prostszy. Fado w Lizbonie wykorzystuje wersję lizbońską, natomiast fado z Coimbry, śpiewane przez mężczyzn w strojach akademickich, ma własną tradycję gitarową ukształtowaną przez postacie takie jak Artur Paredes i jego syn Carlos Paredes. Jeśli słyszysz gitarę portugalską na występie w Lizbonie, najprawdopodobniej słyszysz model lizboński, choć wykonawcy mogą to potwierdzić z całą pewnością.

Partner: altówka

Gitara portugalska dzieli akompaniament z klasyczną gitarą o stalowych strunach zwaną viola de fado, a od czasu do czasu także z kontrabasem lub gitarą basową. UNESCO zauważa, że ostatnie dziesięciolecia przyniosły składy z parą gitar portugalskich, gitarą i basem elektrycznym. Na występie z jedną gitarą portugalską i jedną gitarą akustyczną posłuchaj, jak oba instrumenty dzielą akompaniament pod głosem.

Gra solowa

Gitara portugalska nie jest wyłącznie akompaniatorem. Wikipedia zauważa, że wykonuje także utwory solowe zwane guitarradas, a jej szeroki repertuar często rozbrzmiewa w salach koncertowych oraz na festiwalach muzyki klasycznej i world music na całym świecie. Jeśli spodoba ci się jej brzmienie podczas krótkiego występu, poszukaj później nagrania solowego. Instrument samodzielnie prowadzi melodie, a ten styl to odmienna przyjemność niż śpiewane pieśni. Szukaj nagrań oznaczonych jako guitarrada i poświęć im kilka minut, zanim zdecydujesz, czy przypadły ci do gustu.

Czytaj dalej: Fado w Lizbonie dla początkujących