Amália Rodrigues: królowa fado

Kim była

Amália da Piedade Rodrigues była portugalską śpiewaczką fado, urodzoną w Lizbonie w 1920 roku, zmarłą tam w 1999 roku. Wikipedia odnotowuje, że w księgach stanu cywilnego jako data urodzenia widnieje 23 lipca, choć sama twierdziła, że urodziła się 1 lipca. Nosiła przydomek Rainha do Fado, królowa fado, i miała kluczowy udział w popularyzacji tego gatunku na świecie. Przez całą karierę podróżowała po świecie i do dziś pozostaje portugalską artystką, która sprzedała więcej płyt niż ktokolwiek inny. Słuchacz, który zetknie się z fado po raz pierwszy, natknie się na jej nazwisko na plakatach, w muzeach i w rozmowach, dlatego warto wiedzieć, kim była, zanim zacznie się ta noc.

Jak zaczęła się jej kariera

Zaczęła śpiewać około 1935 roku, a w 1939 roku wzięła pierwszy zawodowy angaż w lokalu fado, występując także gościnnie w rewiach scenicznych. Mniej więcej wtedy poznała Frederica Valéria, wykształconego klasycznie kompozytora, który dostrzegł jej potencjał i napisał dla niej wiele melodii. Na początku lat czterdziestych była już słynną śpiewaczką w Portugalii. Aktorstwem zajęła się w 1946 roku, a w 1947 roku wystąpiła w filmie Fado, który Wikipedia nazywa jej najbardziej znanym filmem.

Poeci i nowe piosenki

Na początku lat pięćdziesiątych zaangażowanie poety Davida Mourão-Ferreiry zapoczątkowało nowy etap w jej karierze — czołowi poeci zaczęli pisać specjalnie dla niej. Lonely Planet dodaje, że nie bała się łączyć stylów, przekładając wyrafinowaną poezję na muzykę i eksperymentując z instrumentami spoza gatunku, co spotkało się z krytyką purystów fado. Jej nagrania z tych lat ukazują głos gotowy brać sobie swobody w formie, którą inni trzymali w ryzach.

Fado wyrusza za granicę

Rodrigues po raz pierwszy wyjechała za granicę w 1943 roku. Zdobyła popularność w Hiszpanii i Brazylii oraz w Paryżu, gdzie przez jakiś czas mieszkała. W 1950 roku, występując na międzynarodowych koncertach charytatywnych Planu Marshalla, przedstawiła międzynarodowej publiczności piosenkę April in Portugal pod jej oryginalnym tytułem Coimbra. Lonely Planet pisze, że od lat pięćdziesiątych aż do śmierci była najsłynniejszą na świecie portugalską fadistką.

Jej wczesne lata

Wikipedia odnotowuje, że Rodrigues urodziła się w Penie, parafii Lizbony, a jej ojciec pochodził z dystryktu Castelo Branco w środkowej Portugalii, matka zaś z parafii Fundão w tym samym dystrykcie. Dorastała w biedzie. Jej śpiew rozpoczął się około 1935 roku, a kilka lat później występowała już w lokalu fado. Kontrast między tym skromnym początkiem a późniejszą międzynarodową sławą jest częścią historii, którą zna każdy portugalski słuchacz.

Od jakich utworów zacząć

Wikipedia wymienia kilka melodii, które Valério skomponował dla niej: Fado do Ciúme, Ai Mouraria, Que Deus Me Perdoe i Não Sei Porque Te Foste Embora. Lonely Planet poleca dowolne fado Amálii jako punkt wyjścia dla nowicjuszy. Zacznij od jednego lub dwóch z nich, przeczytaj tłumaczenie słów, a potem puść je ponownie. Usłyszysz, co robią gitarzyści i jak kształtuje frazę, co przygotuje Cię na występ na żywo. Potraktuj to jako pracę domową, którą polubisz: kilka piosenek wystarczy, a nic nie jest obowiązkowe.

Gdzie posłuchać więcej

Museu do Fado w Alfamie prowadzi internetowe archiwum tysięcy nagrań z wczesnych lat XX wieku, które można przeszukiwać według wykonawcy lub utworu, a na jego stronie głównej widnieje zdanie przypisywane Amálii o tym, że fado trzeba czuć. Na pierwszy występ na żywo przedstawienie w teatrze w Chiado to krótka droga do usłyszenia tradycji, którą niosła za granicę.

Czytaj dalej: Fado w Lizbonie dla początkujących