Amália Rodrigues: de koningin van de fado

Wie zij was

Amália da Piedade Rodrigues was een Portugese fadozangeres, geboren in Lissabon in 1920 en daar overleden in 1999. Wikipedia vermeldt dat de burgerlijke stand haar geboortedatum op 23 juli stelt, hoewel zij zelf volhield dat het 1 juli was. Zij kreeg de bijnaam Rainha do Fado, de koningin van de fado, en speelde een cruciale rol in het wereldwijd populariseren van het genre. Gedurende haar hele carrière reisde zij internationaal en zij is nog steeds de Portugese artiest die meer platen heeft verkocht dan wie ook. Een eerste luisteraar komt haar naam tegen op posters, in musea en in gesprekken, dus het helpt om te weten wie zij was voordat de avond begint.

Hoe haar carrière begon

Zij begon met zingen rond 1935, en in 1939 nam zij haar eerste professionele boeking aan in een fadolokaal, waarbij zij ook als gast verscheen in toneelrevues. Rond die tijd ontmoette zij Frederico Valério, een klassiek geschoolde componist die haar potentieel herkende en vele melodieën voor haar schreef. Begin jaren veertig was zij een beroemde zangeres in Portugal. In 1946 begon zij te acteren en in 1947 verscheen zij in de film Fado, die Wikipedia haar bekendste film noemt.

Dichters en nieuwe liedjes

Begin jaren vijftig luidde de betrokkenheid van de dichter David Mourão-Ferreira een nieuwe fase in haar carrière in, waarbij vooraanstaande dichters speciaal voor haar schreven. Lonely Planet voegt toe dat zij niet bang was om stijlen te vermengen, hoogstaande gedichten op muziek zette en experimenteerde met instrumenten van buiten het genre, wat weerstand opriep bij fadopuristen. Haar opnames uit deze jaren laten een stem horen die zich vrijheden permitteerde met een vorm die anderen strikt hielden.

Fado naar het buitenland brengen

Rodrigues reisde in 1943 voor het eerst naar het buitenland. Zij werd populair in Spanje en Brazilië en in Parijs, waar zij een tijd woonde. In 1950, tijdens optredens bij de internationale benefietshows van het Marshallplan, introduceerde zij het lied April in Portugal bij een internationaal publiek onder de oorspronkelijke titel Coimbra. Lonely Planet schrijft dat zij van de jaren vijftig tot aan haar dood de internationaal meest beroemde Portugese fadista was.

Haar vroege jaren

Wikipedia vermeldt dat Rodrigues geboren werd in Pena, een parochie van Lissabon, en dat haar vader afkomstig was uit het district Castelo Branco in centraal Portugal en haar moeder uit de parochie Fundão in hetzelfde district. Ze groeide op in armoede. Haar zangcarrière begon rond 1935, en enkele jaren later werkte ze in een fadolokaal. Het contrast tussen die bescheiden start en haar latere internationale roem is deel van het verhaal dat elke Portugese luisteraar kent.

Liedjes om mee te beginnen

Wikipedia vermeldt verschillende melodieën die Valério voor haar componeerde: Fado do Ciúme, Ai Mouraria, Que Deus Me Perdoe en Não Sei Porque Te Foste Embora. Lonely Planet raadt elke fado van Amália aan als vertrekpunt voor nieuwkomers. Begin met een of twee van deze nummers, lees een vertaling van de tekst en speel ze daarna nog eens af. Je hoort wat de gitaristen doen en hoe zij een frase vormgeeft, wat je voorbereidt op een liveoptreden. Beschouw het als huiswerk waar je van zult genieten: een paar liedjes zijn genoeg, en niets ervan is verplicht.

Waar je meer kunt horen

Het Museu do Fado in Alfama beheert een online archief met duizenden opnames uit het begin van de 1900s die je kunt doorzoeken op zangeres of op lied, en op de homepage staat een uitspraak toegeschreven aan Amália over hoe fado gevoeld wordt. Voor een eerste liveoptreden is de voorstelling in het Chiado-theater een korte weg om de traditie te horen die zij naar het buitenland bracht.

Lees verder: Fado in Lissabon voor beginners